Ano ang chikungunya?

Ang impeksyon ng Chikungunya virus (chikungunya) ay dulot ng virus na ikinakalat ng dalawang uri ng mga lamok:

• ang Dengue mosquito (Aedes aegypti)
• ang Asian Tiger mosquito (Aedes albopictus). 

Ano ang mga sintomas ng chikungunya?

Kabilang sa mga sintomas ng chikungunya ang:

• lagnat, panginginig, sakit ng ulo at pananakit ng kalamnan
• pamamaga ng kasukasuan, paninigas at pananakit, lalo na sa tuwing umaga
• isang pantal, kadalasan ay sa pinakakatawan o mga braso at binti. Kadalasan ay nagtatagal ito ng 7-10 araw
• pakiramdam ng pagkapagod o panghihina.

Kadalasang magkakaroon ng mga sintomas 7-10 araw pagkatapos makagat ng naimpeksyong lamok.

Karamihang mga tao na naimpeksyon ng chikungunya virus ay gagaling pagkatapos ng ilang linggo. May mga taong maaaring makaranas ng pagkapagod na nagtatagal ng maraming linggo at pananakit ng kasukasuan ng maraming buwan. 

Paano kumakalat ang chikungunya?

Nagkakaroon ang mga tao ng impeksyon ng chikungunya virus pagkatapos makagat ng isang lamok na naimpkesyon ng virus. Ang chikungunya ay hindi direktang ikinakalat ng isang tao papunta sa ibang tao.

Naiimpekyunan ang mga lamok kapag ang mga ito ay kumakagat sa isang tao na may chikungunya virus sa kanilang dugo. Kapag nahawaan na, dumarami ang virus sa loob ng lamok at maaaring impeksyunan ang ibang tao kapag sila ay kinagat ng lamok.  

Sino ang nanganganib na magkaroon ng chikungunya?

Ang Chikungunya virus ay nangyayari sa Africa, Asia, sa Americas at sa Kanlurang Pasipiko. Ang mga tao na naglalakbay sa mga lugar kung saan nangyayari ang chikungunya ay nanganganib na magkaroon ng impeksyon kung makagat ng mga uri ng lamok na maaaring magkalat ng impeksyon (Dengue mosquito o Asian Tiger mosquito).

Ang chikungunya ay maaaring mas malala para sa:

• mga matatanda na mahigit sa 65 taon
• mga bagong silang na sanggol na maimpeksyunan sa mga panahon ng kapanganakan
• mga tao na may nagpapatuloy na malalang kondisyong medikal tulad ng sakit sa puso, altapresyon at diabetes.

Paano pinipigilan ang chikungunya?

Walang kasalukuyang bakuna na aprubado laban sa chikungunya sa Australya.

Upang pigilan ang mga kagat ng lamok, gawin ang mga hakbang na ito:

• Magsuot ng mapusyaw ang kulay, mahabang manggas na mga damit, mahabang pantalon at may lukob na sapatos. Maaaring tatagos ang kagat ng mga lamok sa masisikip na damit.
• Magpahid ng mosquito repellent na naglalaman ng picaridin, DEET o langis ng lemon eucalyptus, na pantay-pantay sa lahat na bahagi ng nakalantad na balat. Ang mga natural o gawa sa bahay na mga repellent ay nakakapagbigay ng limitadong proteksyon. Basahin ang direksyon upang malaman kung gaano kadalas ka dapat na muling maglagay ng repellent. Palaging magpahid muna ng sunscreen at pagkatapos ay maglagay ng repellent.
• Maging mas lalong mag-ingat sa mga oras ng pinaka-agresibong pangangagat ng mga lamok. Ang ilang uri ng mga lamok ay mangangagat sa buong araw.
• Alisin ang mga tubig na hindi umaagos sa paligid ng bahay dahil maaari itong maging pangitlugan ng mga lamok.
• Gumamit ng mga kulambo, at lagyan ng screen ang mga bintana at pinto.
• Lalong mag-ingat kapag naglalakbay sa mga lugar na may mas mataas na panganib ng mga sakit na dala ng lamok.

Bilang karagdagan sa mga pangkalahatang hakbang ng proteksyon sa itaas, kapag naglalakbay sa ibang bansa, dapat ka ring:

• Mamalagi at matulog sa mga silid na may screen o air-condition.
• Gumamit ng isang kulambo kung ang lugar na tutulugan ay nakalantad sa labas. Ang mga epektibong kulambo ay natratuhan ng pyrethroid insecticide, tulad ng permethrin. Maaaring bumili ng mga kulambo na nalagyan na (pre-treated) bago maglakbay, o maaaring malagyan ang mga kulambo pagkatapos na mabili.
• Iwasan ang mga lugar na kilalang may matataas na pagkalat ng mga sakit na dala ng lamok o mga pagsiklab.

Para sa impormasyon tungkol sa pagpigil ng kagat ng lamok, tingnan ang Mosquitoes are a Health Hazard factsheet (Ang mga Lamok ay Panganib sa Kalusugan na Papel Pangkaalaman).  Ang website ng Smartraveller ay mayroon ding impormasyon sa kalusugan para sa mga partikular na destinasyon.

Paano nadidiyagnosis ang chikungunya?

Maaaring kumuha ang iyong doktor ng maliit na sukat ng iyong dugo at ipasuri ito para sa chikungunya virus. Maaaring mangangailangan ng pangalawang pagsusuri ng dugo upang ikumpirma ang kamakailan na impeksyon.   

Paano ginagamot ang chikungunya?

Walang partikular na gamot para sa chikungunya. Aabisuhan ka ng iyong doktor na gamutin ang iyong mga sintomas gamit ang mga gamot na laban sa pamamaga (anti-inflammatory).

Ano ang tugon para sa kalusugan ng madla?

Ipinapaalam ng mga laboratoryo sa kanilang lokal na public health unit (pampublikong yunit sa kalusugan) kapag nakumpirma nila na mayroong tao na may chikungunya virus.

Sisiyasatin ng mga public health unit ang bawat kaso upang matukoy kung saan maaaring naimpeksyunan ang tao.

Mahalaga ang impormasyon na ito upang makatulong na matukoy kung ang pagkalat ay nangyayari sa mga lugar na itinuturing na mababa ang panganib. Layunin din nito na pigilan ang pagkalat sa mga lugar sa Australya na mayroong uri ng lamok na maaaring magkalat ng chikungunya.

Mga karagdagang mapagkukunan

Kung mayroon kang mga sintomas ng chikungunya at nag-aalala ka, agarang makipag-usap sa iyong doktor o sa emerhensya, tumawag sa Triple Zero (000). 

Para sa karagdagang payo, tumawag sa Translating and Interpreting Service (Serbisyo ng Pagsasalinwika at Pag-iinterprete (TIS)) sa 131 450 para sa libre at kumpidensyal na tulong sa wika. Sabihin sa kanila ang iyong wika at gusto mong makipag-usap sa:

• iyong lokal na public health unit sa 1300 066 055
• healthdirect sa 1800 022 222 para sa libreng 24-oras na payo sa kalusugan
• bilang kahalili, makipag-usap sa iyong lokal na parmasyutiko. 

Para sa karagdagang impormasyon sa pagpigil ng chikungunya, tingnan ang:

Tingnan ang Mosquitoes are a health hazard Factsheet (Ang mga Lamok ay Panganib sa Kalusugan Papel Pangkaalaman) at Staying safe and healthy overseas (Manatiling ligtas at malusog sa ibang bansa).